
Forma umowy i zapisy o zadatku wyznaczają poziom ochrony
- Umowa pisemna może być ważna, ale co do zasady nie daje takiej samej możliwości dochodzenia zawarcia sprzedaży jak akt notarialny.
- Zadatek i zaliczka mają różne skutki przy niedojściu transakcji do skutku.
- Odmowa kredytu sama w sobie nie przesądza o zwrocie zadatku; potrzebny jest precyzyjny zapis o finansowaniu.
- Termin dochodzenia roszczeń z umowy przedwstępnej co do zasady wynosi rok od dnia, w którym miała być zawarta umowa przyrzeczona.
Umowa pisemna wiąże strony, ale akt notarialny daje silniejszą ochronę
Umowę przedwstępną sprzedaży nieruchomości można zawrzeć w zwykłej formie pisemnej. Powinna jednak wskazywać istotne warunki przyszłej sprzedaży, w szczególności nieruchomość i cenę; gdy tych danych brakuje, powstaje spór, do jakiej transakcji strony właściwie się zobowiązały.
Różnica między formami ujawnia się dopiero wtedy, gdy jedna strona odmawia podpisania umowy końcowej. Zwykła forma pisemna daje co do zasady roszczenie o naprawienie szkody wynikłej z oczekiwania na transakcję. Jeśli umowę przedwstępną zawarto w formie aktu notarialnego i zawiera wymagane postanowienia, można dochodzić zawarcia umowy przyrzeczonej. Tak rozdzielają skutki art. 389 i 390 Kodeksu cywilnego.
Przy akcie notarialnym można też rozważyć ujawnienie roszczenia o przeniesienie własności w księdze wieczystej. Taki wpis zwiększa jego skuteczność wobec praw nabytych później przez inne osoby, ale sam nie przenosi własności. Podstawę ujawniania roszczeń przewiduje ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Uważam, że przy wysokim zadatku lub długim oczekiwaniu na sprzedaż akt notarialny jest rozsądniejszym zabezpieczeniem, choć wiąże się z dodatkowym kosztem.
Przy kredycie zapisz, co dokładnie stanie się po odmowie banku
Największe napięcie pojawia się wtedy, gdy bank odmawia finansowania, a sprzedający uznaje, że kupujący po prostu się wycofał. Sam fakt odmowy nie rozstrzyga automatycznie, czy zadatek podlega zwrotowi. Odpowiedź zależy od treści umowy i przyczyny niedojścia transakcji do skutku.
Jeśli zakup zależy od kredytu, umowa powinna opisywać ten warunek operacyjnie: ile wniosków trzeba złożyć, jakie dokumenty przedstawić sprzedającemu, do kiedy czeka się na decyzje i co się dzieje po odmowie. Zapis „kupujący finansuje zakup kredytem” nie mówi jeszcze, czy brak finansowania pozwala rozwiązać umowę bez utraty zadatku. Im bardziej szczegółowa procedura, tym mniej miejsca na spór o to, czy kupujący podjął wymagane działania.
Przykład: kupujący wpłaca 30 tys. zł zadatku i składa wnioski zgodnie z umową. Banki odmawiają, a dokument przewiduje zwrot zadatku po przedstawieniu decyzji odmownych. W takiej sytuacji strony mogą oprzeć rozliczenie na uzgodnionym warunku, zamiast spierać się wyłącznie o ogólną zasadę zadatku. Jeśli umowa takiej klauzuli nie zawiera, nie zakładaj z góry, że odmowa kredytu oznacza automatyczny zwrot pieniędzy.
Zadatek może przepaść albo wrócić w podwójnej wysokości
Kwota przekazana przy podpisaniu umowy może być zadatkiem albo zaliczką, dlatego nazwa i opis płatności powinny być jednoznaczne. Przy prawidłowym wykonaniu umowy zadatek zalicza się na poczet ceny. Gdy umowa nie zostanie wykonana z przyczyn, za które odpowiada jedna ze stron, druga może odstąpić od umowy i zadatek zatrzymać albo żądać sumy dwukrotnie wyższej. Zasady te wynikają z art. 394 Kodeksu cywilnego.
| Sytuacja | Możliwy skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Sprzedaż dochodzi do skutku | Zadatek zostaje zaliczony na cenę | Uzgodnij w umowie sposób rozliczenia i termin dopłaty |
| Kupujący uchyla się od transakcji bez uzgodnionej podstawy do rezygnacji | Sprzedający może, po odstąpieniu, zatrzymać zadatek | Sprawdź, czy umowa określa przypadki zwrotu oraz wymagany sposób zawiadomienia |
| Sprzedający uchyla się od sprzedaży | Kupujący może żądać dwukrotności zadatku po odstąpieniu | Zachowaj umowę, dowód wpłaty i korespondencję |
| Umowa zostaje rozwiązana za zgodą obu stron albo niewykonanie wynika z okoliczności, za które żadna nie odpowiada | Co do zasady zadatek podlega zwrotowi, a obowiązek zapłaty dwukrotności odpada | Ustal na piśmie sposób i termin rozliczenia |
Zaliczka nie działa jak zadatek: sama wpłata nie daje prawa do jej zatrzymania ani żądania zwrotu w podwójnej wysokości. W umowie nazwij płatność wprost i opisz jej rozliczenie, zamiast używać zamiennie słów „zaliczka”, „zadatek” i „rezerwacja”.
Przed podpisaniem sprawdź przedmiot sprzedaży i terminy
Opis lokalu lub działki powinien pozwalać ustalić, co dokładnie ma zostać sprzedane. Porównaj dane z umowy z księgą wieczystą, a przy mieszkaniu sprawdź również, czy w cenie ujęto komórkę lokatorską, miejsce postojowe lub udział w częściach wspólnych. Nie zostawiaj ceny ani terminu „do uzgodnienia”, jeśli umowa ma już wiązać strony.
Termin aktu końcowego musi uwzględniać to, co ma się wydarzyć wcześniej: uzyskanie decyzji kredytowej, przygotowanie dokumentów, spłatę istniejącej hipoteki czy uzgodnienie dnia wydania lokalu. Jeśli data zależy od kilku zdarzeń, zapisz zarówno warunek, jak i ostateczny termin graniczny. Przy przekazaniu mieszkania osobny protokół powinien określać stan lokalu, liczniki, klucze i moment wydania.
Przy sporze o podpisanie umowy przyrzeczonej nie odkładaj działania. Roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się co do zasady po roku od dnia, w którym umowa przyrzeczona miała zostać zawarta. To nie oznacza, że po upływie roku każda sprawa automatycznie znika, ale termin może przesądzić o możliwości skutecznego dochodzenia roszczeń, więc dokumenty trzeba szybko skonsultować z prawnikiem.Gdy druga strona nie stawia się u notariusza, zabezpiecz dowody
Brak podpisu w umówionym terminie nie wyjaśnia jeszcze, kto odpowiada za niedojście transakcji do skutku. Zbierz umowę, potwierdzenie wpłaty, korespondencję oraz dowody gotowości do zawarcia sprzedaży, na przykład potwierdzenie umówionego terminu u notariusza. Nie ograniczaj się do ustnej wymiany zdań; pisemne wezwanie do wykonania umowy ułatwia uporządkowanie stanowisk stron.
Jeśli umowa była zawarta w akcie notarialnym i zależy Ci na doprowadzeniu do sprzedaży, skonsultuj z prawnikiem możliwość wystąpienia do sądu o zawarcie umowy przyrzeczonej. Przy zwykłej umowie pisemnej zakres roszczeń jest zasadniczo słabszy i może dotyczyć naprawienia szkody. Gdy w grę wchodzi zadatek, osobno oceń, czy spełnione są warunki jego zatrzymania, zwrotu lub żądania podwójnej kwoty.
Przed podpisaniem skontroluj także, czy sprzedający jest uprawniony do rozporządzania nieruchomością i czy do zawarcia transakcji potrzebna jest zgoda współwłaściciela lub małżonka. To tekst informacyjny, nie porada prawna; przed wpłatą zadatku lub wysłaniem wezwania skonsultuj treść umowy z prawnikiem albo notariuszem, zwłaszcza gdy termin sprzedaży jest bliski.