Przy sprzedaży działki kupujący chce już umawiać akt, a sprzedający zastanawia się, czy rachunek z kancelarii obniży kwotę, którą dostanie. Zwykle koszty aktu pokrywa kupujący, choć strony mogą ustalić inny podział, a wobec notariusza obowiązuje dodatkowa zasada.

Najczęściej płaci kupujący, ale podział można ustalić inaczej
- Zwyczaj rynkowy: koszty sporządzenia aktu zwykle pokrywa kupujący.
- Uzgodnienie stron: można podzielić wydatki po połowie albo przyjąć inny podział.
- Odpowiedzialność wobec notariusza: za jego wynagrodzenie strony odpowiadają solidarnie.
- PCC: przy umowie sprzedaży podatnikiem jest kupujący, jeśli podatek jest należny.
- Hipoteka sprzedającego: jej wykreślenie i koszty dokumentów dotyczące sprzedającego najlepiej rozliczyć osobno.
Kupujący zwykle płaci za akt, lecz nie wynika to z obowiązkowego podziału
W praktyce przy sprzedaży działki rachunek za przygotowanie umowy i czynności przy jej podpisaniu najczęściej bierze na siebie nabywca. Nie oznacza to jednak, że prawo zawsze obciąża go całością tych kosztów: strony mogą uzgodnić podział, zanim kancelaria przygotuje akt.
Ustalenie najlepiej zapisać w umowie przedwstępnej albo potwierdzić mailowo przed zleceniem projektu. Prawdę mówiąc, samo hasło „koszty notarialne płaci kupujący” bywa zbyt nieprecyzyjne, bo pod jedną nazwą kryją się opłaty o różnym charakterze.
Solidarna odpowiedzialność nie jest tym samym co zwyczajowy podział rachunku
Tu pojawia się istotny haczyk. Art. 89 Prawa o notariacie stanowi, że strony czynności notarialnej odpowiadają solidarnie za wynagrodzenie notariusza. W praktyce oznacza to, że uzgodnienie między sprzedającym a kupującym, kto ostatecznie poniesie koszt, nie usuwa ich odpowiedzialności wobec notariusza za jego wynagrodzenie.
Rozdziel też taksę notarialną, czyli wynagrodzenie kancelarii, od podatków i opłat pobieranych przy akcie. Sama taksa jest ustalana ze stronami i nie może przekroczyć stawki maksymalnej, a ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych wskazuje kupującego jako podatnika PCC przy sprzedaży, jeśli ta transakcja podlega temu podatkowi.
Podatek, wpis do księgi i wynagrodzenie notariusza to osobne pozycje
Kwota płacona w kancelarii może obejmować kilka należności, które trafiają do różnych odbiorców. Nie każda z nich jest wynagrodzeniem notariusza, dlatego przy uzgadnianiu podziału poproś o rozpisanie kosztów według pozycji.
| Pozycja | Co oznacza dla stron | Co ustalić przed aktem |
|---|---|---|
| Taksa notarialna | Wynagrodzenie za przygotowanie i dokonanie czynności | Czy pokrywa ją kupujący, sprzedający czy obie strony |
| PCC | Podatek związany z umową sprzedaży, jeśli jest należny | Czy dana transakcja podlega podatkowi; przy sprzedaży podatnikiem jest kupujący |
| Opłaty sądowe | Koszty wniosków dotyczących księgi wieczystej | Jakie wpisy lub zmiany obejmie akt |
| Dokumenty sprzedającego | Wydatki na zaświadczenia i dokumenty potrzebne do transakcji | Kto zamawia dokument i kto ponosi jego koszt |
| Wykreślenie hipoteki sprzedającego | Osobny koszt związany z obciążeniem ujawnionym w księdze | Czy sprzedający pokrywa go samodzielnie, czy strony uzgodniły inaczej |
Jeżeli umowa dotyczy działki kupowanej od podatnika VAT albo transakcja korzysta ze zwolnienia, zasady PCC mogą się różnić od typowej sprzedaży prywatnej. Nie przyjmuj więc automatycznie, że każda kwota z rozliczenia jest „opłatą za notariusza”; poproś o wskazanie, co jest taksą, podatkiem, a co opłatą sądową.
Przy działce z hipoteką rozdziel koszt aktu od kosztu sprzedającego
Gdy w księdze wieczystej widnieje hipoteka, przy podpisaniu aktu mogą spotkać się dwa odrębne rozliczenia: koszty nabycia działki oraz działania potrzebne do spłaty i wykreślenia obciążenia. Nie wrzucaj ich do jednego worka, bo wykreślenie hipoteki dotyczy konkretnego długu sprzedającego, a nie samego przeniesienia własności.
Jeśli część ceny ma trafić bezpośrednio do banku sprzedającego, poproś o wcześniejsze ustalenie kwoty spłaty i dokumentu potrzebnego do wykreślenia hipoteki. W akcie powinien znaleźć się przejrzysty sposób rozliczenia ceny, a osobno trzeba wskazać, kto pokryje koszty wniosku o wykreślenie.
Ustal podział przed projektem aktu, a nie przy okienku
Najwięcej nieporozumień powstaje wtedy, gdy strony uzgadniają tylko, że „notariusza opłaca kupujący”, a dopiero przy podpisaniu widzą dodatkowe pozycje. Przed zleceniem aktu poproś kancelarię o orientacyjny wykaz opłat, a potem przypisz każdą pozycję do kupującego albo sprzedającego.
| Sytuacja | Możliwy skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Strony nie ustaliły podziału kosztów | Przyjęty zwyczaj może oznaczać, że rachunek pokryje kupujący, ale strony mogą mieć inne oczekiwania | Uzgodnić podział przed przygotowaniem aktu i potwierdzić go na piśmie |
| Kupujący ma zapłacić całość, lecz chce podziału taksy | Uzgodnienie może zmienić rozliczenie między stronami | Poprosić kancelarię o rozpisanie taksy, podatków i opłat sądowych |
| Działka ma hipotekę sprzedającego | Do standardowych kosztów dochodzi osobna sprawa wykreślenia obciążenia | Ustalić, kto pokrywa koszt wykreślenia i jak bank otrzyma część ceny |
| Strony inaczej rozumieją „koszty notarialne” | Przy podpisaniu może pojawić się spór o dodatkowe należności | Wymienić w ustaleniu konkretne kategorie opłat, zamiast używać ogólnego określenia |
Ja przyjęłabym prostą zasadę: najpierw rozdzielić należności według ich rodzaju, potem przypisać płatnika. To czytelniejsze niż zapis, że jedna strona „płaci notariusza”, zwłaszcza gdy w transakcji występuje hipoteka lub nietypowe rozliczenie ceny.
Jasny zapis chroni obie strony przed sporem o rachunek
W typowej sprzedaży działki koszty aktu pokrywa kupujący, ale jest to zwyczaj, a nie sztywny podział wszystkich należności narzucony stronom. Uzgodnijcie osobno taksę, PCC, opłaty sądowe i wydatki związane z hipoteką, a potem sprawdźcie, czy ustalenie odpowiada rozliczeniu przedstawionemu przez kancelarię.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. Jeśli w księdze wieczystej są obciążenia, działka ma kilku współwłaścicieli albo strony planują niestandardowy podział kosztów, skonsultuj treść ustaleń z notariuszem lub prawnikiem przed podpisaniem umowy.